Kent u de bekende Maaseikenaar Pieter Geuns?

           18de eeuws ivoren kruisbeeld  

De Musea Maaseik mochten in juni een schitterend en enorm fragiel kruisbeeldje in ivoor, kunstig gemaakt door Pieter Geuns, in bruikleen nemen. Dit gedetailleerde beeldje meet maar een luttele 9cm en is zo fijn en breekbaar dat het in een houten doosje tentoongesteld wordt .

Maar wie was nu Pieter Geuns ?

Elke stad, ook Maaseik, kan terugblikken op een aantal markante figuren die door hun uitstraling al tijdens hun leven en lang daarna, eerbied en bewondering oogstten van hun stadsgenoten en vele omstaanders.

Een van deze merkwaardige figuren was Pieter Geuns (1736-1776).

De geboorte van een Maaseiker pionier

Pieter (junior) werd als vierde kind van het echtpaar Pieter (senior) Geuns en Agnes Maes geboren te Maaseik in april 1706. Zij zouden minstens 6 kinderen krijgen, maar al naargelang de kennis en de aandacht van de klerk die de geboorteaangiftes moest optekenen, kon de schrijfwijze van de familienaam nogal variëren (Geuns, Geuers tot zelfs Guyens en Geutiens). En zo, kreeg Pieter junior ook de naam:  Guyens Pieter.

De familie bewoonde aan het begin van de Bosstraat een vrij oud, maar toch al bakstenen huis met smalle vensters. Van het pand zelf bleef later niet veel bewaard (tegenwoordig nr°12). 

Het leven van een jonge man

Pieter groeide op in een zeer kunstminnende omgeving tussen zijn vader, die ivoorsnijder was, en diens buurman en vriend Nicolaus Otten, burgemeester van Maaseik ( 1732-1733 en 1746-1747) en glasschilder. Tevens was N. Otten leraar aan de Maaseiker teken- en schilderschool en gekend in heel Europa. Tijdens zijn schoolperiode blonk zoon Geuns uit in de vakken fysica en kunst. Vaak verliet hij dan ook het ouderlijk huis om op de Markt gewoon mensen van allerlei slag te tekenen en te schetsen. Maar langzaam drong ook tot in Maaseik de lokroep van de kunststad Parijs door en met toestemming van zijn vader reisde hij af naar deze grootstad. Hier leerde hij met veel genoegen graveren, sculpturen, boetseren en ook het bewerken van zilver, goud en ivoor. Leergierig als hij was, vertoefde hij ook vaak tussen de wetenschappers om te redeneren over fysica. Maar op 30-jarige leeftijd, volgens zijn leermeester volledig volleerd, keerde hij toch terug naar Maaseik.

    Ivoordraaibank

Verliefd – verloofd - getrouwd

Hier leerde hij de Maaseiker jongedame Maria Catherina van Carlo kennen, waarmee hij huwde in 1744 en waarmee hij  waarschijnlijk één dochter kreeg. Catharina was de dochter van Dionysius van Carlo, zilversmid en burgemeester van Maaseik (1752-1753), die in 1794 in de boeien geslagen werd voor zijn bokkenrijderpraktijken. Ook Pieter werd vier maal burgemeester,  telkens voor een ambttermijn van 2 jaar (periode van 1745 tot 1764). Gedurende  zijn leven in Maaseik heeft hij héél wat volbracht.

Het werk van een ingenieus ambachtsman

Zo ontwierp hij o.a. de plannen van de Markt, de aanplanting en de vier pompen. Het geheel werd uitgevoerd in 1756, het jaar dat ook het vroegere stadhuis - gewanthuys midden op de Markt werd afgebroken.

Hij tekende, graveerde en ontwierp niet alleen buitengewoon goed, maar hij was ook nooit echt tevreden over de werktuigen die toen in de 18de eeuw in gebruik waren. Hij zocht dan ook steeds naar verfijning en vervolmaking. Zo vond hij de springdraaibank uit. Een vernuftige draaibank, waardoor het snijwerk en het beeldhouwen van basreliëfs en alle soorten ornamenten een gemakkelijkere klus werd. Alles kon zo uitgewerkt worden tot in de kleinste details. Ook het fragiele kruisbeeld werd gemaakt met zo’n springdraaibank. Tevens  legde hij zich toe op het maken van natuurkundige en optische instrumenten.

In zijn labo deed hij proefnemingen met elektriciteit, optica en magnetisme. Hij onderhield betrekkingen met wetenschappers en hoogwaardigheidsbekleders uit binnen- en buitenland, die zijn laboratorium bezochten en hun bewondering uitdrukten. De verhandelingen die Geuns schreef werden in 1768 voor het eerst, geïllustreerd met kopergravuren, in het Frans uitgegeven en later in het Nederlands en Duits.

De vermaarde Maaseikenaar Pieter Geuns stierf in 1776 op 70-jarige leeftijd te Maaseik                

                      Topstukken in ivoor

Naast het magnetenboekje van zijn hand kan u ook verscheidene ivoren topstukken bewonderen in de Musea Maaseik.

Bron: Bekende Maaseikenaren vertellen, Stad Maaseik 2011